C/O đi Nhật Bản: form AJ, form VJ, CPTPP và cách chọn mẫu phù hợp
Hàng Việt Nam xuất đi Nhật Bản có bốn mẫu C/O ưu đãi: form AJ (AJCEP), form VJ (VJEPA), CPTPP và RCEP. Căn cứ hiện hành, ai cấp, tiêu chí xuất xứ, cách Hải quan Nhật nhận chứng từ và cách chọn mẫu theo từng mã HS.
Lấy ví dụ một công ty đồ gỗ ở Bình Dương xuất lô đầu tiên sang Osaka. Người mua viết: “Please prepare C/O form VJ or AJ, whichever is better.” Kế toán hỏi lại: “Better là thế nào?” Câu hỏi rất đúng. Hàng Việt Nam đi Nhật có tới bốn mẫu C/O ưu đãi, và “mẫu nào tốt hơn” phụ thuộc vào mã HS của chính lô hàng đó.
Bài này giải thích từng mẫu, ai cấp, tiêu chí xuất xứ và cách chọn, theo quy định hiện hành tính đến tháng 9/2026. Khái niệm C/O nói chung có ở bài giấy chứng nhận xuất xứ C/O: các loại form và cách xin cấp. Danh sách đầy đủ các hiệp định có ở bài các hiệp định thương mại tự do của Việt Nam.
Bốn mẫu C/O ưu đãi cho hàng đi Nhật Bản
| Mẫu | Hiệp định | Căn cứ ở Việt Nam | Tiêu chí xuất xứ chung |
|---|---|---|---|
| Form AJ | ASEAN - Nhật Bản (AJCEP) | Thông tư 37/2022/TT-BCT, hiệu lực 01/03/2023 | RVC từ 40% (kèm công đoạn sản xuất cuối tại nước thành viên) hoặc chuyển đổi mã HS cấp 4 số (CTH); mặt hàng có quy tắc riêng thì theo quy tắc đó |
| Form VJ | Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA) | Thông tư 10/2009/TT-BCT và văn bản sửa đổi (nếu có) | Theo quy tắc cụ thể của từng mã HS trong phụ lục |
| CPTPP | Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương | Thông tư 03/2019/TT-BCT | Theo quy tắc cụ thể của từng mặt hàng |
| RCEP | Đối tác kinh tế toàn diện khu vực | Thông tư 05/2022/TT-BCT | Theo quy tắc của RCEP |
Thông tư 37/2022/TT-BCT thay quy định cũ về AJCEP (Quyết định 44/2008/QĐ-BCT). Tài liệu nào còn dẫn Quyết định 44/2008 là đã cũ.
Ai cấp?
Thông tư 26/2026/TT-BCT (hiệu lực 29/05/2026) sửa danh mục phân công cấp C/O. Cả bốn mẫu trên nằm trong hai danh mục:
- Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương.
- Cơ quan, tổ chức được UBND cấp tỉnh giao cấp C/O, thường là Sở Công Thương; một số nơi giao thêm Ban quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất.
Hồ sơ khai và nộp phí trên eCoSys. VCCI không cấp các mẫu này; từ 05/05/2025 VCCI dừng cấp mọi loại C/O.
Hải quan Nhật nhận chứng từ thế nào
Đây là chỗ khác nhau quan trọng giữa các mẫu, theo hướng dẫn của Hải quan Nhật:
- Form AJ và form VJ thuộc nhóm chứng nhận bởi bên thứ ba: người nhập khẩu ở Nhật phải có C/O do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp.
- CPTPP thuộc nhóm tự chứng nhận: phía Nhật, người nhập khẩu, nhà xuất khẩu hoặc nhà sản xuất có thể tự khai xuất xứ.
Về phía Việt Nam, Thông tư 03/2019/TT-BCT quy định hàng xuất khẩu áp dụng cơ chế C/O do cơ quan có thẩm quyền cấp. Đến tháng 9/2026, chúng tôi chưa thấy văn bản nào cho phép nhà xuất khẩu Việt Nam tự chứng nhận CPTPP. Vì vậy nhà xuất khẩu Việt Nam nên xin C/O mẫu CPTPP khi người mua muốn dùng CPTPP. Một điểm tiện của mẫu này: theo Thông tư 03/2019/TT-BCT, C/O CPTPP có thể cấp cho nhiều lô hàng giống hệt nhau trong thời hạn không quá 12 tháng.
Chọn mẫu nào?
Không có quy định buộc. Người mua ở Nhật là người khai thuế suất, nên họ thường quyết định, nhưng người bán cần biết hàng mình đạt mẫu nào. Làm theo từng mã HS:
- Tra thuế suất ưu đãi của mã HS đó tại Nhật theo AJCEP, VJEPA, CPTPP và RCEP. Thuế suất có thể khác nhau giữa các hiệp định tùy mặt hàng.
- Đọc quy tắc xuất xứ của mã HS đó trong từng thông tư. Có hàng dễ đạt RVC 40% của AJCEP nhưng không đạt quy tắc cụ thể của VJEPA, và ngược lại.
- Chọn mẫu hàng đạt được và cho thuế thấp nhất, rồi xác nhận lại với người mua trước khi khai hồ sơ.
Ví dụ minh họa: mặt hàng chịu thuế thông thường 4% tại Nhật, thuế ưu đãi theo hiệp định 0%. Lô 30.000 USD thì người mua tiết kiệm 4% của 30.000 USD, tức 1.200 USD. Thuế suất thật phải tra trên biểu thuế Nhật cho từng mã HS; con số ở đây chỉ minh họa.
Quay lại công ty đồ gỗ ở đầu bài: câu trả lời cho “whichever is better” không nằm ở tên mẫu. Nó nằm ở mã HS của bàn ghế, tỷ lệ gỗ nhập khẩu trong giá thành, và thuế suất của mã đó ở từng hiệp định.
Lỗi khiến hàng đi Nhật mất ưu đãi
- Thông tin trên C/O lệch hóa đơn, vận đơn: tên người xuất khẩu, người nhận, mô tả hàng, số kiện khác nhau mà không có giải thích. Sai sót nhỏ kiểu lỗi đánh máy thường được bỏ qua, nhưng khác biệt về tên hàng hay số lượng thì có rủi ro bị từ chối.
- Ghi tiêu chí xuất xứ không khớp hồ sơ: ghi RVC 40% nhưng bảng tính giá thành không chứng minh được, hoặc ghi CTH trong khi mã HS đó có quy tắc riêng.
- Hóa đơn bên thứ ba không thể hiện trên C/O: người mua đặt hàng qua công ty ở nước khác mà C/O không ghi thông tin bên phát hành hóa đơn theo yêu cầu của mẫu đó.
- Chuyển tải mà không có chứng từ chở suốt: hàng phải giữ nguyên trạng khi qua nước trung gian.
- Nộp quá hiệu lực: C/O ưu đãi đi Nhật thường có hiệu lực 1 năm kể từ ngày cấp.
Ngoài C/O, lô nguyên container đi Nhật còn được hãng tàu và forwarder khai AFR với Hải quan Nhật trước khi xếp hàng lên tàu; người gửi cung cấp mô tả hàng cụ thể và mã HS 6 số. Mô tả trên C/O, hóa đơn và dữ liệu AFR nên thống nhất. Xem mục AFR Nhật Bản.
Gateway Express và hàng đi Nhật Bản
Gateway Express nhận hàng nguyên container (FCL) từ TP.HCM đi Nhật Bản, cùng các tuyến Mỹ, Úc, Canada, Anh, châu Âu, Hàn Quốc, Malaysia và Singapore. Hàng lẻ ghép container (LCL) hiện chỉ đi Mỹ và Úc. Chúng tôi đối chiếu thông tin trên C/O với hóa đơn, packing list và vận đơn trước khi tàu chạy, và gửi danh sách dữ liệu cần cho khai báo AFR ngay khi nhận booking. Việc xin cấp C/O do doanh nghiệp xuất khẩu thực hiện với cơ quan cấp.
Gửi thông tin lô hàng đi Nhật qua trang báo giá hoặc gọi 0938 373 343. Hàng đi Hàn Quốc xem bài C/O form AK; đủ bộ hồ sơ có ở checklist chứng từ gửi hàng quốc tế.
