Tác giả: Mai Tấn LợiFCA (Free Carrier – Giao cho người vận chuyển) là điều kiện nhóm F trong Incoterms® 2020. Người bán đóng gói, làm thủ tục hải quan xuất khẩu, rồi giao hàng cho người vận chuyển do người mua chỉ định tại một địa điểm ở Việt Nam: xưởng của người bán, kho hàng lẻ (CFS) hoặc bãi container (CY). Từ khoảnh khắc bàn giao đó, cước quốc tế, bảo hiểm và rủi ro thuộc về người mua.
FCA dùng được cho mọi phương thức vận tải. Nên đây là điều kiện ICC khuyến nghị cho hàng đóng container và hàng đi máy bay, thay cho FOB vốn chỉ hợp với hàng rời xếp thẳng lên tàu.
Cách ghi đúng: điều khoản + địa điểm giao cụ thể + phiên bản, ví dụ “FCA Kho CFS Cát Lái, TP.HCM, Incoterms® 2020” hoặc “FCA Nhà máy XYZ, KCN Sóng Thần, Bình Dương, Incoterms® 2020”. Với FCA, địa điểm là thứ quyết định ai chịu tổn thất, nên càng cụ thể càng tốt.
Trách nhiệm người bán và người mua theo FCA
| Hạng mục | Người bán | Người mua |
|---|---|---|
| Đóng gói, kiểm tra, ký mã hiệu | ✔ | |
| Vận chuyển tới địa điểm giao (nếu không giao tại xưởng) | ✔ | |
| Thủ tục, thuế xuất khẩu tại Việt Nam | ✔ | |
| Chỉ định người vận chuyển, báo thời gian nhận hàng | ✔ | |
| Cước vận chuyển quốc tế | ✔ | |
| Bảo hiểm (không bắt buộc, nên mua) | ✔ | |
| Rủi ro từ lúc giao cho người vận chuyển | ✔ | |
| Thủ tục, thuế nhập khẩu | ✔ |
Ai bốc, ai dỡ? Đây là chỗ FCA hay bị hiểu sai, nên tách hai trường hợp:
- Giao tại cơ sở người bán: người bán bốc hàng lên xe do người mua (hoặc forwarder của người mua) đưa tới. Giao hàng hoàn tất khi hàng đã nằm trên xe đó.
- Giao tại nơi khác (kho CFS, bãi CY, sân bay): người bán chở hàng tới bằng phương tiện của mình và giao ngay trên phương tiện, chưa dỡ. Người mua lo phần dỡ.
Một lưu ý về thủ tục: thông quan xuất khẩu là nghĩa vụ của người bán, chạy song song với việc giao hàng. Nó không phải điều kiện để rủi ro chuyển sang người mua. Rủi ro chuyển ở thời điểm giao cho người vận chuyển.
Vì sao hàng container nên dùng FCA thay FOB
FOB quy định người bán giao hàng “lên tàu”. Nhưng hàng container gần như không bao giờ đi thẳng từ xe lên tàu. Container hàng nguyên (FCL) được hạ ở bãi CY, hàng lẻ (LCL) được đưa vào kho CFS, rồi vài ngày sau hãng tàu mới xếp lên tàu.
Trong khoảng vài ngày đó, hàng đã rời tay người bán. Người bán không kiểm soát bãi, không kiểm soát việc xếp dỡ. Nhưng theo FOB, rủi ro vẫn là của người bán cho tới lúc hàng lên tàu.
Có một trường hợp thực tế cho thấy khoảng trống này nguy hiểm thế nào. Một doanh nghiệp ở TP.HCM bán khoảng 60 tấn nông sản, đóng 4 container, theo điều kiện CIF. Hàng giao cho đại lý hãng tàu tại bãi đóng hàng, chờ vài ngày ở bãi cảng rồi mới lên tàu. Tới cảng đến, seal còn nguyên nhưng trọng lượng thiếu đáng kể. Giám định cho rằng hàng nhiều khả năng bị lấy ra trong lúc chờ ở bãi cảng đi. Bảo hiểm từ chối vì đơn chỉ cover “cảng tới cảng”. Người mua quay sang đòi người bán, và người bán phải đền, vì theo CIF (rủi ro giống FOB) tổn thất xảy ra trước khi hàng lên tàu.
Nếu hợp đồng là FCA (hoặc CIP, bản tương đương của CIF), rủi ro đã chuyển cho người mua khi container được giao cho đại lý hãng tàu. Điểm chuyển rủi ro nằm đúng chỗ hàng rời tay người bán.
| Tiêu chí | EXW | FOB | FCA |
|---|---|---|---|
| Phương thức | Mọi phương thức | Chỉ đường biển | Mọi phương thức |
| Người bán làm thủ tục xuất khẩu | Không | Có | Có |
| Người bán bốc hàng tại xưởng | Không | Có | Có (nếu giao tại xưởng) |
| Rủi ro chuyển khi | Hàng sẵn sàng tại xưởng | Hàng đã lên tàu | Giao cho người vận chuyển |
| Phù hợp | Người mua có đại lý ở Việt Nam | Hàng rời, xếp tàu trực tiếp | Hàng container, LCL, hàng air |
Điểm mới của FCA trong Incoterms 2020
1. Vận đơn on-board cho người bán. Lý do lớn nhất khiến doanh nghiệp bám FOB là thư tín dụng (L/C). Ngân hàng thường đòi vận đơn có ghi chú “đã xếp hàng lên tàu” (on-board B/L). Với FCA bản 2010, người bán giao hàng ở bãi, trước khi lên tàu, nên khó lấy được loại vận đơn này. Bản 2020 cho phép hai bên thỏa thuận để người mua chỉ thị người vận chuyển cấp vận đơn on-board cho người bán sau khi hàng lên tàu. Rủi ro vẫn chuyển ở điểm giao FCA, chỉ là chứng từ thanh toán được giải quyết.
2. Tự vận chuyển bằng phương tiện riêng. Người mua được dùng xe của chính mình để nhận hàng, không bắt buộc phải thuê bên thứ ba.
Nếu Quý khách đang bán FOB cho hàng container và thanh toán bằng L/C, đây là lúc đáng cân nhắc chuyển sang FCA kèm điều khoản vận đơn on-board. Cần trao đổi trước với ngân hàng và người mua để L/C ghi đúng.
Người mua theo FCA cần dự trù chi phí gì?
Giá FCA chỉ dừng ở điểm giao. Để biết hàng về tới kho tốn bao nhiêu (landed cost), người mua cộng thêm:
- Cước biển hoặc cước hàng không từ điểm giao tới cảng, sân bay đến.
- Phí bảo hiểm hàng hóa.
- Phí xếp dỡ tại cảng đến, phí kho CFS (với hàng lẻ).
- Phí lưu container, lưu bãi nếu lấy hàng trễ.
- Thủ tục, thuế nhập khẩu.
- Vận chuyển nội địa về kho.
Thiếu một khoản là so sánh giá FCA với giá CIF của nhà cung cấp khác sẽ lệch. Danh sách các khoản phí đường biển có tại cấu trúc cước vận chuyển đường biển.
Lỗi thường gặp khi dùng FCA
- Ghi “FCA Vietnam” hoặc “FCA HCMC”. Không rõ giao tại xưởng hay tại bãi, không rõ ai trả chặng xe nội địa.
- Người mua chỉ định người vận chuyển muộn. Hàng đã đóng xong mà chưa có ai nhận, phí lưu kho phát sinh. Ghi thời hạn chỉ định vào hợp đồng.
- Người mua không mua bảo hiểm cho chặng từ bãi tới lúc lên tàu. Rủi ro đã là của người mua từ điểm giao. Phạm vi bảo hiểm nên là kho tới kho, không phải cảng tới cảng.
- Không lập biên bản giao hàng. Khi giao container tại bãi, chụp ảnh seal, ghi số seal và trọng lượng. Đây là bằng chứng duy nhất nếu có tranh chấp kiểu “seal nguyên, hàng thiếu”.
Liên quan
Câu hỏi thường gặp
FCA là viết tắt của từ gì?
FCA là viết tắt của Free Carrier, nghĩa là giao cho người vận chuyển. Người bán đóng gói, làm thủ tục xuất khẩu và giao hàng cho hãng tàu, hãng bay hoặc forwarder do người mua chỉ định tại một địa điểm ở nước xuất. Người mua trả cước quốc tế và chịu rủi ro từ thời điểm đó.
FCA khác FOB ở điểm nào?
Khác ở điểm giao hàng và phương thức áp dụng. FOB chỉ dùng cho đường biển, rủi ro chuyển khi hàng đã lên tàu. FCA dùng cho mọi phương thức, rủi ro chuyển khi người bán giao hàng cho người vận chuyển, có thể tại xưởng, tại kho CFS hoặc bãi container, trước khi hàng lên tàu.
Theo FCA, ai bốc hàng lên xe?
Phụ thuộc nơi giao. Nếu giao tại cơ sở của người bán, người bán bốc hàng lên phương tiện do người mua đưa tới. Nếu giao ở nơi khác như kho CFS hay bãi container, người bán chở hàng tới đó bằng phương tiện của mình và giao trên phương tiện, người mua lo việc dỡ.
Bán FCA thì có lấy được vận đơn on-board để thanh toán L/C không?
Được, nếu hai bên thỏa thuận. Incoterms 2020 bổ sung tùy chọn để người mua chỉ thị người vận chuyển cấp cho người bán vận đơn có ghi chú đã xếp hàng lên tàu (on-board B/L). Đây là điểm mới giải quyết lý do chính khiến nhiều doanh nghiệp không dám bỏ FOB khi thanh toán bằng thư tín dụng.
FCA có tốt hơn EXW cho người mua nước ngoài không?
Thường là có. Với EXW, người mua phải tự làm thủ tục xuất khẩu ở Việt Nam và tự bốc hàng tại xưởng người bán, hai việc người mua nước ngoài khó làm. Với FCA tại xưởng, người bán làm thủ tục xuất và bốc hàng lên xe, phần việc mà người bán vốn có lợi thế.
Hotline 24/7:0938 373 343|0944 247 267