DEM, DET là gì? Phí lưu container, lưu bãi, free time và cách tránh

Một doanh nghiệp nhập lô hàng nguyên container, tàu cập cảng ngày 10. Vận đơn gốc gửi chuyển phát về trễ, tờ khai phải sửa một lần vì sai mã HS. Ngày 19 mới lấy được hàng. Hóa đơn sau đó có hai dòng phí mà doanh nghiệp chưa từng để ý khi so báo giá: một của hãng tàu, một của cảng.

Đó là DEM và phí lưu bãi. Bài này giải thích DEM, DET và phí lưu bãi là gì, ai thu, đếm ngày miễn phí thế nào, ai chịu khi chứng từ về trễ và cách tránh phát sinh.

DEM, DET và phí lưu bãi là gì?

• DEM (demurrage) là phí hãng tàu thu khi container có hàng nằm trong cảng quá số ngày được miễn.
• DET (detention) là phí hãng tàu thu khi container nằm ngoài cảng, tức đã kéo về kho của khách, quá số ngày được miễn.
• Phí lưu bãi (storage) là phí cảng thu khi container chiếm chỗ trên bãi cảng quá số ngày cảng miễn.

Cả ba đều tính theo ngày trên mỗi container và tăng dần theo bậc ngày.

Cách nhớ nhanh: container còn trong cảng thì liên quan DEM và phí lưu bãi, đã ra khỏi cảng thì liên quan DET.

Điểm dễ nhầm là ranh giới giữa DEM và phí lưu bãi. Ví dụ biểu phí nhập khẩu của Maersk tại Việt Nam ghi rõ demurrage đã bao gồm chi phí lưu bãi của cảng. Trong khi đó, biểu giá dịch vụ của cảng Tân Cảng Cát Lái có mục phí lưu container riêng, đối tượng trả gồm cả hãng tàu và chủ hàng. Vì vậy cùng một container nằm chờ có thể chỉ có một dòng phí, cũng có thể có hai dòng từ hai bên khác nhau, tùy hãng và tùy thỏa thuận giữa hãng với cảng.

Ở Mỹ, quy định của Ủy ban Hàng hải Liên bang (FMC) gọi chung hai loại phí này là demurrage và detention, gồm cả các khoản tính theo ngày (per diem) cho việc sử dụng bãi cảng hoặc container.

Free time tính thế nào

Free time là số ngày được giữ container mà không mất phí. Ba điểm cần biết:

1. Có hãng tách riêng, có hãng gộp chung. Một số hãng cấp riêng số ngày miễn DEM và số ngày miễn DET. Một số hãng gộp thành một quỹ ngày duy nhất (combined free time): dùng ít ngày trong cảng thì còn nhiều ngày giữ vỏ ở kho, và ngược lại. Cùng một hãng cũng có thể gộp ở chiều xuất nhưng tách ở chiều nhập. Ví dụ một hãng lớn tại Việt Nam công bố năm 2026: chiều xuất tính gộp, chiều nhập tách DEM và DET.
2. Thường tính theo ngày lịch. Thứ bảy, chủ nhật và ngày lễ vẫn tính vào free time với DEM. Một số thị trường tính DET theo ngày làm việc. Đọc kỹ biểu phí của đúng hãng, đúng tuyến.
3. Xin thêm ngày phải xin trước booking. Khi hàng đã tới cảng đích, xin thêm gần như không còn khả thi. Khả năng xin được tùy chính sách hãng và sản lượng hàng của khách.

Ví dụ chiều nhập

Lô hàng nhập được miễn 5 ngày DEM và 7 ngày DET, tách riêng. Tàu dỡ hàng ngày 10.

Cách hãng xác định ngày bắt đầu và kết thúc mỗi loại có thể khác nhau, ví dụ ngày đầu tiên tính từ ngày dỡ hàng hay từ ngày tiếp theo. Bảng trên chỉ minh họa cách đếm.

Quỹ ngày gộp có lợi khi một đầu bị chậm nhưng đầu kia nhanh. Giả sử lô hàng lấy khỏi cảng ngày 16 và trả vỏ ngày 20:

• Tách riêng 5 ngày DEM, 7 ngày DET: lấy hàng trễ 2 ngày nên bị tính DEM ngày 15 và 16, dù trả vỏ còn dư ngày DET.
• Gộp 12 ngày: từ ngày 10 tới ngày 20 là 11 ngày, vẫn trong quỹ 12 ngày, không mất phí.

Ví dụ chiều xuất

Ở chiều xuất, DET tính “ngược”: hãng tàu chỉ cho lấy vỏ rỗng sớm nhất từ một số ngày trước ngày tàu chạy (ETD). Lấy vỏ sớm hơn mốc đó thì bị tính DET cho những ngày lấy sớm. DEM chiều xuất cũng tương tự: hạ container có hàng vào bãi quá sớm so với ETD thì bị tính.

Lưu ý khi đếm: ngày tàu chạy cũng tính là một ngày trong free time. Ví dụ ETD ngày 10, được giữ vỏ 7 ngày gồm cả ngày ETD, thì ngày sớm nhất lấy vỏ mà không mất phí là ngày 4.

Chiều xuất ít khi vướng phí này. Hai trường hợp hay gặp là container bị rớt tàu phải chờ chuyến sau, và kho đóng hàng quá tải phải lấy vỏ sớm. Các mốc lấy vỏ, hạ bãi và ETD có ở bài ETD, ETA, closing time.

Sáu nguyên nhân thường gặp

Phần lớn DEM, DET và phí lưu bãi không đến từ hàng hóa mà đến từ giấy tờ:

1. Chứng từ sai: vận đơn sai tên người nhận, sai địa chỉ; hóa đơn hoặc C/O lệch so với tờ khai khiến hải quan yêu cầu sửa. Chưa sửa xong thì chưa có lệnh giao hàng, container cứ nằm bãi.
2. Nhận chứng từ trễ: người bán chuẩn bị chậm, hãng phát hành vận đơn muộn, hoặc bộ chứng từ đi qua ngân hàng theo L/C chưa về kịp.
3. Mất vận đơn gốc: thủ tục cấp lại hoặc bảo lãnh nhận hàng tốn rất nhiều thời gian.
4. Khai hải quan và kiểm hóa chậm: tờ khai phải khớp hóa đơn; khai sai mã HS vừa bị xử phạt vừa khiến các lô sau bị kiểm kỹ hơn. Thời gian kiểm hóa khó ước lượng trước.
5. Chưa trả phí đầu đến: người nhận chưa thanh toán local charges cho hãng tàu, vì tưởng người bán đã trả hết. Chưa thanh toán thì chưa có lệnh giao hàng.
6. Không liên lạc được người nhận hoặc lô hàng bị bỏ mà không ai báo hãng tàu.

Vận đơn ghi “to order” chưa được ký hậu cũng là nguyên nhân hay gặp: phải gửi vận đơn ngược về người gửi ký rồi gửi lại. Xem thêm về vận đơn theo lệnh và ký hậu ở trang vận đơn đường biển (bill of lading).

Chứng từ về trễ thì ai chịu DEM? Incoterms và hợp đồng vận chuyển

Đây là câu hỏi gây tranh cãi nhiều nhất. Tình huống điển hình: doanh nghiệp mua theo điều kiện CFR, người bán đặt tàu. Người bán gửi vận đơn gốc trễ gần 3 tuần sau khi tàu cập cảng, phát sinh DEM. Doanh nghiệp cho rằng người bán là bên ký hợp đồng với hãng tàu nên người bán phải trả.

Thực tế, hãng tàu vẫn thu doanh nghiệp. Lý do nằm ở chỗ có hai hợp đồng khác nhau:

Chính phần giới thiệu của Incoterms 2020 nói rõ các quy tắc Incoterms không phải là một phần của hợp đồng vận chuyển, và không ràng buộc người vận chuyển. Với CFR và CIF, điều A6 quy định người bán phải tự chịu chi phí giao cho người mua chứng từ vận tải thông thường tới cảng đích. Gửi vận đơn trễ là người bán vi phạm nghĩa vụ này với người mua, không phải với hãng tàu.

Vì vậy, người mua trả DEM cho hãng tàu trước để lấy hàng, rồi đòi lại người bán theo hợp đồng mua bán. Để không rơi vào thế này:

• Ghi trong hợp đồng mua bán thời hạn người bán phải gửi bộ chứng từ và điều khoản người bán chịu chi phí lưu container phát sinh do chứng từ trễ.
• Yêu cầu dùng telex release (surrendered B/L) hoặc seaway bill khi không cần vận đơn gốc để thanh toán, để không phải chờ bản gốc gửi chuyển phát.
• Yêu cầu người bán xin free time đủ dài tại cảng đích ngay khi booking.
• Cân nhắc chuyển sang FOB hoặc FCA để tự đặt tàu và tự thương lượng free time. So sánh hai hướng ở bài nên chọn FOB hay CIF.

Một lưu ý: điều khoản trên vận đơn của nhiều hãng định nghĩa “merchant” gồm cả người gửi, người nhận và chủ hàng, cùng chịu trách nhiệm liên đới. Nếu người nhận không trả, hãng có thể quay lại đòi người gửi.

Quy định về niêm yết phụ thu và hóa đơn DEM, DET

Tại Việt Nam, Nghị định 146/2016/NĐ-CP yêu cầu hãng tàu niêm yết công khai giá cước và các khoản phụ thu ngoài giá cước với hàng container, trên website hoặc tại trụ sở. Tăng giá cước hay phụ thu chỉ có hiệu lực sau ít nhất 15 ngày kể từ khi niêm yết, và hãng chỉ được thu theo mức đã niêm yết. Nghị định nói chung về “phụ thu”, không liệt kê tên từng khoản. Khi nhận hóa đơn có khoản lạ, doanh nghiệp có quyền hỏi hãng hoặc forwarder khoản đó dựa trên biểu niêm yết nào.

Tại Mỹ, quy định của FMC về hóa đơn demurrage, detention (46 CFR phần 541) có hiệu lực từ 28/05/2024, áp dụng cho hóa đơn do hãng tàu, nhà khai thác cảng và NVOCC phát hành:

• Hóa đơn phải phát hành trong vòng 30 ngày lịch kể từ ngày cuối cùng phát sinh phí. Phát hành trễ thì bên bị tính không có nghĩa vụ trả.
• Hóa đơn phải ghi đủ thông tin: số vận đơn, số container, số ngày free time, ngày bắt đầu và kết thúc free time, các ngày bị tính phí, mức phí và căn cứ, đầu mối để khiếu nại.
• Bên bị tính có ít nhất 30 ngày lịch để đề nghị giảm, hoàn hoặc miễn.

Quy định này giúp người nhận hàng ở Mỹ kiểm tra hóa đơn DEM, DET. Riêng điều khoản về việc được tính phí cho ai (§541.4) đã bị tòa phúc thẩm hủy năm 2025 và FMC đã gỡ khỏi bộ quy định.

Một mốc khác ở Mỹ: hàng phải được khai nhập khẩu trong vòng 15 ngày lịch kể từ ngày dỡ. Quá hạn mà chưa khai, hàng có thể bị chuyển vào kho General Order (kho lưu hàng chưa khai báo do hải quan Mỹ chỉ định), chi phí và rủi ro do người nhận chịu.

Gửi hàng lẻ (LCL) có bị DEM, DET không

Người gửi hàng lẻ không ký hợp đồng trực tiếp với hãng tàu và không giữ nguyên container, nên thường không thấy dòng DEM, DET trên hóa đơn. Khoản tương ứng với họ là phí lưu kho tại kho hàng lẻ (kho CFS) ở nước đến: kho cho miễn một số ngày kể từ khi rút hàng khỏi container, sau đó tính phí theo ngày nếu người nhận chưa làm xong thủ tục hoặc chưa đến lấy.

Với hàng lẻ, đồng hồ bắt đầu chạy từ ngày hàng về kho đầu đến, không phải từ ngày người nhận rảnh. Vì vậy giấy tờ của người nhận như giấy tờ tùy thân, giấy phép (nếu có) và địa chỉ nhận cần sẵn sàng trước khi tàu đến. Hành trình của hàng lẻ qua kho gom có ở bài CFS là gì.

Checklist tránh DEM, DET và phí lưu bãi

Trước khi booking

• Hỏi số ngày miễn DEM, DET ở cả cảng đi và cảng đến; tách hay gộp; tính ngày lịch hay ngày làm việc.
• Lô hàng có nguy cơ thông quan lâu như hàng kiểm dịch, hàng phải kiểm tra chuyên ngành, hàng lạnh: xin thêm free time ngay lúc này.
• Ghi điều khoản thời hạn gửi chứng từ và chi phí lưu container trong hợp đồng mua bán.

Trước khi tàu đến

• Có bản nháp vận đơn, hóa đơn, packing list, C/O để kiểm tra khớp nhau trước.
• Chọn telex release hoặc seaway bill nếu không cần vận đơn gốc.
• Chuẩn bị tiền thanh toán local charges đầu đến để nhận lệnh giao hàng ngay.

Sau khi tàu đến

• Đánh dấu ngày cuối miễn DEM và ngày cuối trả vỏ trên lịch.
• Lên lịch xe kéo, nhân lực rút hàng và trả vỏ trong số ngày còn lại.
• Kiểm tra hóa đơn DEM, DET: ngày bắt đầu, ngày kết thúc, số ngày miễn có đúng thỏa thuận không.

Ngoài DEM và DET, lô hàng nguyên container còn nhiều dòng phí khác ở hai đầu như THC, phí lệnh giao hàng, phí vận đơn. Danh mục đầy đủ có ở bài local charges đường biển hàng FCL.

Gateway Express xử lý thế nào

Gateway Express gom hàng lẻ đường biển từ TP.HCM đi Mỹ và Úc, và nhận nguyên container đi cả hai nước này cùng Canada, Anh, các nước châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Singapore. Với doanh nghiệp đi nguyên container, chúng tôi hỏi và ghi rõ free time ở hai đầu khi báo giá, kiểm tra bộ chứng từ trước khi tàu chạy, và nhắc mốc trả vỏ để hạn chế phát sinh.

Với khách gửi hàng lẻ, chúng tôi nói rõ khi báo giá khoản nào phát sinh ở đầu đến và cần chuẩn bị giấy tờ gì trước khi hàng tới. Gửi thông tin lô hàng qua trang báo giá hoặc gọi 0938 373 343.